Trong bối cảnh kinh tế số và sự bùng nổ của các Start-up, việc xác lập một nền tảng quản trị vững chắc thông qua hệ thống các hợp đồng nội bộ ngay từ đầu là yếu tố sống còn cho doanh nghiệp Tuy nhiên, nhiều nhà sáng lập và cổ đông thường bỏ qua các cam kết bằng văn bản mà chỉ dựa trên niềm tin cảm tính. Khi doanh nghiệp phát triển đến một quy mô nhất định, hoặc khi đối mặt với khủng hoảng, những kẽ hở trong quản trị nội bộ sẽ dẫn đến những tranh chấp tiêu tốn hàng tỷ đồng và có thể làm sụp đổ cả một đế chế.
Trong bài viết này, Lexconsult & Cộng sự sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về hợp đồng nội bộ doanh nghiệp, thỏa thuận cổ đông và các cơ chế quản trị xung đột hiện nay.

1. Khái niệm và cơ sở pháp lý liên quan hợp đồng nội bộ doanh nghiệp
1.1. Hợp đồng nội bộ là gì?
Hợp đồng nội bộ là thuật ngữ chung chỉ các văn bản thỏa thuận được xác lập giữa các thành viên góp vốn, cổ đông sáng lập, hoặc giữa cổ đông với doanh nghiệp. Mục đích của các hợp đồng này là cụ thể hóa các quyền, nghĩa vụ, lợi ích và trách nhiệm của các bên trong quá trình vận hành, kiểm soát và thoái vốn.
Khác với các hợp đồng thương mại (ký với đối tác bên ngoài), hợp đồng nội bộ tập trung vào “mối quan hệ huyết thống” trong quản trị, điều chỉnh cách thức con người tương tác với nhau dựa trên tỷ lệ sở hữu vốn.
1.2. Căn cứ pháp lý liên quan đến hợp đồng nội bộ
– Luật Doanh nghiệp 2020, sửa đổi bổ sung 2025: Quy định về loại hình doanh nghiệp, quyền và nghĩa vụ cơ bản của cổ đông/thành viên.
– Bộ luật Dân sự 2015: Nền tảng cho các giao dịch dân sự, hợp đồng. Trong đó đề cao quyền tự do thỏa thuận của các bên (thỏa thuận không trái với các quy định của pháp luật và đạo đức xã hội).
– Các án lệ liên quan và thực tiễn trọng tài: Các quyết định của tòa án hoặc trung tâm trọng tài (ví dụ như VIAC) trong việc công nhận hiệu lực của các thỏa thuận ngoài Điều lệ công ty.
2. Các loại hợp đồng nội bộ cốt lõi trong doanh nghiệp
Để xây dựng một hệ thống quản trị nội bộ toàn diện và chặt chẽ, doanh nghiệp cần thiết lập bộ khung pháp lý dựa trên ba loại văn bản cốt lõi sau đây:
2.1. Hợp đồng góp vốn nội bộ
Đây thường là văn bản đầu tiên được ký kết, thậm chí trước cả khi doanh nghiệp được cấp Giấy phép kinh doanh:
– Nội dung: Xác định số vốn góp, hình thức góp vốn (tiền mặt, quyền sử dụng đất, bằng sáng chế,…);
– Giải quyết bài toán “góp vốn ảo” hoặc chậm góp vốn. Hợp đồng góp vốn nội bộ quy định rõ lộ trình giải ngân và chế tài nếu một bên không thực hiện đúng cam kết, tránh tình trạng “treo” quyền biểu quyết và cổ tức.
2.2. Thỏa thuận cổ đông (Shareholders’ Agreement – SHA)
Trên thực tế, Thỏa thuận cổ đông (SHA) đóng vai trò là ‘kim chỉ nam’ thiết yếu cho quản trị doanh nghiệp. Việc thiết lập văn bản này không chỉ giúp các bên định hình rõ nét quyền hạn và trách nhiệm ngay từ thời điểm khởi đầu, mà chính quá trình đàm phán SHA còn là cơ hội vàng để các cổ đông thấu hiểu tư duy và kỳ vọng của nhau.
SHA điều chỉnh mối quan hệ giữa các chủ sở hữu với nhau, đóng vai trò như một bản hiến pháp riêng biệt giúp cụ thể hóa những cam kết mà Điều lệ công ty chưa thể bao quát hết, đồng thời tạo ra hành lang pháp lý an toàn để các cổ đông cùng chung tiếng nói trong mọi quyết định chiến lược. Thông qua thỏa thuận cổ đông (SHA), các bên có thể xác lập những đặc quyền quản trị và thoái vốn chuyên sâu như:
– Quyền ưu tiên mua: Quy định về quyền ưu tiên mua cổ phần khi có thành viên muốn thoái vốn (chuyển nhượng cổ phần nội bộ);
– Quyền bán theo (Tag-along right): Nhằm bảo vệ cổ đông thiểu số khi cổ đông đa số thoái vốn;
– Quyền kéo theo (Drag-along right): Nhằm đảm bảo thương vụ M&A diễn ra thuận lợi.
2.3. Thỏa thuận quản trị công ty
a. Nghệ thuật phân quyền trong doanh nghiệp
Trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ, ranh giới giữa người sở hữu và người điều hành thường rất mong manh. Thỏa thuận quản trị giúp phân định rõ:
– Quyền của Đại hội đồng cổ đông: Tập trung vào các quyết định mang tính sống còn như tăng/giảm vốn, sáp nhập, giải thể;
– Quyền của Hội đồng quản trị: Định hướng chiến lược, giám sát và phê duyệt các kế hoạch tài chính trung hạn;
– Quyền điều hành của Giám đốc: Thỏa thuận cần quy định một hạn mức tối đa mà Giám đốc được tự quyết định. Mọi khoản chi vượt hạn mức hoặc các hợp đồng có giá trị lớn phải được HĐQT phê duyệt. Điều này giúp ngăn chặn rủi ro lạm quyền hoặc các sai lầm tài chính gây kiệt quệ dòng vốn.
b. Quản trị nhân sự
Thay vì bổ nhiệm dựa trên sự tin tưởng cảm tính, thỏa thuận quản trị công ty thiết lập một cơ chế tuyển dụng và bãi nhiệm, miễn nhiệm chuyên nghiệp:
– Tiêu chuẩn bổ nhiệm: Quy định rõ các yêu cầu về bằng cấp, kinh nghiệm và đạo đức nghề nghiệp đối với các vị trí lãnh đạo cấp cao;
– Hệ thống KPIs và thù lao: Gắn chặt lợi ích của nhà quản lý với sự tăng trưởng của doanh nghiệp. Thù lao không chỉ là lương cứng mà còn có thể bao gồm thưởng doanh thu, quyền mua cổ phiếu dựa trên kết quả kinh doanh thực tế;
– Cơ chế bãi nhiệm, miễn nhiệm: Quy định các trường hợp cụ thể dẫn đến việc cách chức ngay lập tức (ví dụ như vi phạm đạo đức, không đạt 70% KPI trong 2 quý liên tiếp) mà không gây ra các tranh chấp lao động kéo dài.
c. Thỏa thuận bảo mật (NDA) và Thỏa thuận không cạnh tranh (Non-compete Agreement)
Đội ngũ nhân sự cấp cao là bộ phận nắm giữ những tài sản trí tuệ và bí quyết kinh doanh quan trọng nhất. Họ đóng vai trò nòng cốt trong việc duy trì hoạt động và quyết định sự sống còn của doanh nghiệp. Để bảo vệ lợi thế cạnh tranh, hạn chế tối đa rủi ro đến từ đội ngũ này, thỏa thuận quản trị thiết lập các rào cản pháp lý nghiêm ngặt thông qua 02 văn bản then chốt:
– Thỏa thuận bảo mật (NDA): Quy định danh mục bí mật kinh doanh, cơ chế phạt vi phạm và trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu tiết lộ thông tin cho bên thứ ba;
– Thỏa thuận không cạnh tranh (Non-compete Agreement): Cam kết các thành viên quản trị không được phép trực tiếp hoặc gián tiếp thành lập, góp vốn hoặc làm cố vấn cho các công ty đối thủ trong một khoảng thời gian nhất định sau khi rời bỏ vị trí.
3. Sự cần thiết của hợp đồng nội bộ bên cạnh Điều lệ công ty
Đây là câu hỏi mà nhiều doanh nghiệp đặt ra. Cần biết, việc chỉ dựa vào Điều lệ công ty để quản trị doanh nghiệp là một quyết định mang tính rủi ro. Điều lệ công ty thường không đủ để bao quát toàn bộ các tình huống thực tế, do đó việc chỉ căn cứ vào văn bản này sẽ tạo ra những lỗ hổng quản trị lớn.
Vì vậy, việc thiết lập hệ thống hợp đồng nội bộ song hành cùng Điều lệ công ty là một bước đi chiến lược, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa bộ máy quản trị và đảm bảo sự phát triển bền vững nhờ vào những ưu điểm sau đây:
3.1. Tính bảo mật
Điều lệ công ty là văn bản phải nộp cho cơ quan nhà nước và có khả năng bị tra cứu bởi bên thứ ba.
Trong khi đó, các thỏa thuận nội bộ về lương thưởng, tỷ lệ chia lợi nhuận đặc thù hoặc các cam kết cá nhân trong hợp đồng nội bộ doanh nghiệp sẽ được giữ bí mật để đảm bảo lợi thế cạnh tranh.
3.2. Tính cụ thể
Điều lệ công ty thường soạn thảo dựa trên mẫu có sẵn, mang tính nguyên tắc chung và khái quát.
Trong khi đó, hợp đồng nội bộ vượt xa tính khuôn mẫu của Điều lệ khi cho phép các cổ đông chi tiết hóa các thỏa thuận dựa trên đặc thù riêng của từng doanh nghiệp. Điều này bao gồm việc xác định rõ quyền hạn của ban điều hành, cơ chế phân chia lợi nhuận theo hiệu quả đóng góp thay vì chỉ dựa trên tỷ lệ vốn góp, cũng như các điều khoản bảo mật thông tin và hạn chế cạnh tranh dành riêng cho nhân sự chủ chốt.
3.3. Tính chất của một thỏa thuận dân sự
Với bản chất là một giao dịch dân sự, các bên hoàn toàn có quyền tự do thiết lập các điều khoản và quyền lợi theo nhu cầu riêng, miễn là những thỏa thuận này không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội.
Ví dụ như thỏa thuận cổ đông, một trong những hợp đồng nội bộ, được xem như một thỏa thuận dân sự, được xử lý theo quy định của hợp đồng dân sự, giúp các bên có thể áp dụng các hình thức phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại linh hoạt hơn so với các quy định cứng nhắc trong luật doanh nghiệp.
4. Các phương thức quản trị xung đột trong hợp đồng nội bộ
Hiện nay, mâu thuẫn nội bộ trong doanh nghiệp là rủi ro rất phổ biến. Hợp đồng nội bộ được soạn thảo chặt chẽ sẽ đóng vai trò là quy trình chuẩn để xử lý các xung đột này một cách hiệu quả.
4.1. Ưu tiên cơ chế thương lượng và hòa giải
Thay vì lập tức đưa nhau ra tòa án hay trọng tài thương mại khi có bất đồng, hợp đồng nội bộ nên quy định một khoảng thời gian “làm nguội” bắt buộc.
Cụ thể, trong thời gian đó, các bên cam kết trực tiếp ngồi lại đàm phán và tìm giải pháp giải quyết vấn đề.
Việc này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí pháp lý mà còn bảo vệ uy tín của công ty trước công chúng và các đối tác bên ngoài. Chỉ khi hết thời hạn này mà vẫn không đạt được thỏa thuận, các bên mới có quyền thực hiện các phương thức giải quyết xung đột khác như giải quyết thông qua Tòa án hoặc Trọng tài thương mại.
4.2. Quyền bán theo và quyền kéo theo
Đây là những điều khoản bảo vệ quyền lợi rất quan trọng trong việc thoái vốn.
Thứ nhất là quyền bán theo, đây là một công cụ bảo vệ các cổ đông thiểu số. Khi một cổ đông lớn tìm được đối tác mua lại phần vốn của họ, cổ đông thiểu số sẽ có quyền tham gia vào giao dịch này và bán cổ phần thiểu số của họ với cùng mức giá và điều kiện. Điều này ngăn chặn việc cổ đông thiểu số bị kẹt lại trong doanh nghiệp khi người đứng đầu đã rời đi.
Ngược lại, quyền kéo theo dùng để bảo vệ cổ đông lớn và sự tồn tại của công ty. Trong các thương vụ M&A, cổ đông lớn có quyền buộc các cổ đông thiểu số phải cùng bán cổ phần. Quy định này đảm bảo những cổ đông nhỏ không thể gây khó dễ hoặc chặn đứng các thương vụ mua bán sáp nhập có lợi cho sự phát triển chung của toàn công ty.
5. Rủi ro pháp lý có thể xảy ra liên quan đến hợp đồng nội bộ
Trên thực tế, việc soạn thảo các hợp đồng nội bộ không khéo léo có thể dẫn đến những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng, có thể kể đến 2 trường hợp phổ biến sau:
– Rủi ro vô hiệu hợp đồng: Đây là rủi ro nghiêm trọng nhất. Với bản chất là một giao dịch dân sự, các bên hoàn toàn có quyền tự do thiết lập các điều khoản và quyền lợi theo nhu cầu riêng, miễn là những thỏa thuận này không vi phạm điều cấm của luật và không trái đạo đức xã hội. Nếu hợp đồng nội bộ chứa đựng các điều khoản trái với các quy định của Luật Doanh nghiệp, hợp đồng đó có thể bị tòa án tuyên vô hiệu.
– Rủi ro xung đột với Điều lệ công ty: Trong quá trình quản trị, nếu nội dung của hợp đồng nội bộ và Điều lệ công ty không thống nhất, Điều lệ công ty vẫn là văn bản có hiệu lực pháp lý cao nhất đối với bên thứ ba và cơ quan nhà nước. Nếu hợp đồng nội bộ không được đồng bộ hóa với Điều lệ, các cổ đông có thể lợi dụng kẽ hở này để từ chối thực hiện nghĩa vụ đã thỏa thuận, gây ra các vụ kiện tụng kéo dài.
6. Dịch vụ tư vấn pháp lý từ luật sư quản trị Lexconsult & Cộng sự liên quan đến hợp đồng nội bộ
Trong kỷ nguyên quản trị chuyên nghiệp, việc sử dụng các dịch vụ pháp lý không còn là chi phí, mà là một khoản đầu tư bảo hiểm cho tương lai. Với kinh nghiệm thực tiễn, Lexconsult & Cộng sự cung cấp dịch vụ tư vấn, soạn thảo hợp đồng nội bộ trọn gói, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý có thể xảy ra.
Phạm vi dịch vụ bao gồm:
– Tư vấn cấu trúc quản trị: Thiết kế sơ đồ tổ chức và phân quyền tối ưu cho từng loại hình doanh nghiệp;
– Soạn thảo hợp đồng nội bộ: Xây dựng bộ hợp đồng góp vốn, thỏa thuận cổ đông (SHA), thỏa thuận bảo mật (NDA), thỏa thuận không cạnh tranh (NCA) riêng biệt cho từng ngành nghề, từng doanh nghiệp;
– Rà soát pháp lý các văn bản liên quan: Kiểm tra các hợp đồng hiện tại để phát hiện rủi ro và điều chỉnh kịp thời trước khi gọi vốn hoặc tiến hành M&A;
– Đại diện giải quyết tranh chấp: Cử luật sư tham gia đàm phán, hòa giải hoặc tranh tụng tại tòa án/trọng tài khi có xung đột giữa các cổ đông xảy ra.
7. FAQ – Câu hỏi pháp lý thường gặp liên quan đến các hợp đồng nội bộ doanh nghiệp
Tại sao tôi cần ký thêm Thỏa thuận cổ đông khi đã có Điều lệ công ty?
=> Trả lời: Điều lệ công ty là văn bản bắt buộc và mang tính công khai. Trong khi đó, Thỏa thuận cổ đông (SHA) là văn bản riêng tư, nội bộ, cho phép quy định chi tiết hơn về các quyền như quyền phủ quyết, các cam kết bảo mật và các kịch bản xử lý tranh chấp nhạy cảm mà Điều lệ thường bỏ trống hoặc chỉ quy định khái quát. Do đó, xây dựng thỏa thuận cổ đông là một bước đi chiến lược, giúp tối ưu hóa bộ máy quản trị, triệt tiêu các rủi ro về xung đột quyền lợi và thúc đẩy quá trình điều hành doanh nghiệp diễn ra hanh thông, hiệu quả hơn.
Tôi có thể ngăn chặn việc cổ đông tự ý bán cổ phần cho người lạ không?
=> Trả lời: Hoàn toàn có thể nếu có Thỏa thuận cổ đông (SHA). Trong thỏa thuận cổ đông, bạn nên xây dựng điều khoản “Quyền ưu tiên mua nội bộ”. Theo đó, bất kỳ cổ đông nào muốn thoái vốn đều phải chào bán cho các thành viên hiện hữu trong công ty trước. Chỉ khi các thành viên này từ chối mua, họ mới được phép bán cho người bên ngoài công ty.
Nếu một thành viên rời đi và mở công ty đối thủ thì phải làm sao?
=> Trả lời: Để ngăn chặn việc này, doanh nghiệp cần lập Thỏa thuận không cạnh tranh với nhân sự, đặc biệt là các nhân sự cấp cao, chủ chốt. Theo đó, thành viên quản trị cam kết không được làm việc hoặc mở công ty trong cùng lĩnh vực trong một khoảng thời gian nhất định sau khi nghỉ việc. Nếu vi phạm, họ sẽ phải bồi thường một khoản tiền đã được quy định sẵn trong Thỏa thuận không cạnh tranh.
Tôi có thể tự dùng mẫu hợp đồng có sẵn trên mạng để tiết kiệm chi phí không?
=> Trả lời: Các mẫu trên mạng thường rất chung chung và chưa được cập nhật theo quy định pháp luật mới nhất. Trong khi đó, quy định được đổi mới liên tục nhằm phù hợp với xu thế phát triển của nền kinh tế và mỗi doanh nghiệp cũng có một đặc thù riêng về ngành nghề, nhân sự. Sử dụng mẫu hợp đồng không phù hợp không những không bảo vệ được bạn khi có tranh chấp mà còn có thể khiến hợp đồng bị tòa án tuyên vô hiệu, gây thiệt hại lớn về tài sản và lãng phí thời gian.
Tóm lại, hợp đồng nội bộ là những công cụ pháp lý thiết yếu để xây dựng hệ thống quản trị doanh nghiệp chuyên nghiệp. Một doanh nghiệp muốn phát triển ổn định và lâu dài cần dựa trên một cấu trúc vận hành minh bạch, trong đó mọi quyền lợi và trách nhiệm của các bên đều được quy định cụ thể bằng văn bản. Thay vì bị động xử lý khi tranh chấp đã xảy ra, các chủ sở hữu nên chủ động thiết lập hệ thống quy tắc nội bộ ngay từ đầu để bảo vệ quyền lợi hợp pháp và tài sản của mình một cách hiệu quả nhất.
Hãy liên hệ Lexconsult & Cộng sự nếu bạn đang gặp thắc mắc liên quan đến các hợp đồng nội bộ trong doanh nghiệp để được luật sư tư vấn chi tiết, đánh giá rủi ro và hỗ trợ soạn thảo, thực hiện đúng quy định pháp luật.
📞 Hotline: 0938 507 287
📩 Email: info@lexconsult.com.vn
