English
Tư vấn nội dung
Từ ngày 01/7/2025, một thay đổi pháp lý quan trọng sẽ chính thức có hiệu lực: hành vi sử dụng ma tuý trái phép trong một số trường hợp cụ thể sẽ bị coi là tội phạm hình sự, với mức hình phạt lên đến 5 năm tù. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử pháp luật Việt Nam, hành vi vốn trước đây chỉ bị xử phạt hành chính, nay lại được quy định rõ ràng trong Điều 256a Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025, cho thấy quan điểm mạnh mẽ của Nhà nước trong việc siết chặt công tác phòng, chống ma túy.
Vậy cụ thể những ai sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự? Mức hình phạt như thế nào? Và doanh nghiệp hay người dân cần lưu ý gì để không rơi vào vòng lao lý?
Bài viết dưới đây từ Lexconsult & Cộng sự sẽ giúp bạn phân tích đầy đủ những điểm mới của quy định này và đưa ra những khuyến nghị thiết thực, dễ hiểu, sát với thực tiễn.
1. Quy định mới từ 01/7/2025: Sử dụng trái phép chất ma túy có thể bị coi là tội phạm
Trước đây, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy không bị coi là tội phạm mà chỉ bị xử lý hành chính theo quy định tại Nghị định 144/2021/NĐ-CP hoặc áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc theo Luật Phòng, chống ma túy.
Tuy nhiên, từ ngày 01/7/2025, một bước ngoặt lớn trong chính sách hình sự Việt Nam chính thức có hiệu lực: sử dụng ma túy trái phép trong một số trường hợp cụ thể sẽ bị xử lý hình sự, theo quy định tại Điều 256a được bổ sung trong Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 (Luật số 86/2025/QH15).
Theo khoản 20 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2025 (Luật số 86/2025/QH15):
20. Bổ sung Điều 256a vào sau Điều 256 như sau:
“Điều 256a. Tội sử dụng trái phép chất ma túy
1. Người nào sử dụng trái phép chất ma túy thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 03 năm:
a) Đang trong thời hạn cai nghiện ma túy hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
b) Đang trong thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
c) Đang trong thời hạn 02 năm kể từ ngày hết thời hạn quản lý sau cai nghiện ma túy và trong thời hạn quản lý người sử dụng trái phép chất ma túy theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy;
d) Đang trong thời hạn 02 năm kể từ khi tự ý chấm dứt cai nghiện ma túy tự nguyện hoặc điều trị nghiện các chất ma túy bằng thuốc thay thế theo quy định của Luật Phòng, chống ma túy.
2. Tái phạm về tội này thì bị phạt tù từ 03 năm đến 05 năm.”.
Đây là lần đầu tiên pháp luật Việt Nam coi một bộ phận người sử dụng ma túy là tội phạm hình sự, thay vì chỉ xử phạt hành chính, phản ánh quan điểm cứng rắn hơn trong phòng, chống ma túy.
2. Vì sao cần hình sự hóa hành vi sử dụng ma túy trong một số trường hợp?
Quy định tại Điều 256a không nhằm hình sự hóa toàn bộ hành vi sử dụng ma túy, mà chỉ áp dụng với những người đã từng được hỗ trợ nhưng vẫn cố tình tái nghiện. Cụ thể:
– Người đang điều trị thay thế hoặc đang bị quản lý nhưng vẫn sử dụng lại ma túy cho thấy dấu hiệu kháng điều trị, thiếu tuân thủ, dễ gây mất kiểm soát xã hội;
– Biện pháp xử phạt hành chính hiện nay được đánh giá là thiếu sức răn đe, không đủ mạnh để ngăn chặn tái nghiện hoặc lạm dụng ma túy;
– Việc xử lý hình sự giúp các cơ quan chức năng có cơ sở pháp lý vững chắc để quản lý nhóm người sử dụng ma túy nguy cơ cao, đồng thời giúp người nghiện tái hòa nhập nghiêm túc hơn thông qua cơ chế răn đe, giáo dục.
Bởi lẽ, tình trạng tái nghiện sau cai, sử dụng lại sau điều trị thay thế, hoặc trốn cai nghiện là rất phổ biến. Các biện pháp xử lý hành chính trước đây được cho là thiếu hiệu lực, khó kiểm soát, và chưa đủ sức răn đe. Chính vì vậy, quy định tại Điều 256a tập trung xử lý nhóm người có “tiền sử nghiện”, từng được hỗ trợ cai nghiện hoặc quản lý, nhưng vẫn cố tình vi phạm.
Mục tiêu cuối cùng của chính sách không phải là bỏ tù người nghiện, mà là tạo động lực để họ hợp tác điều trị, không bỏ ngang hoặc cố tình vi phạm pháp luật.
3. So sánh quy định trước và sau 01/7/2025: Từ xử phạt hành chính đến truy cứu hình sự
|
Tiêu chí |
Trước ngày 01/7/2025 |
Từ ngày 01/7/2025 trở đi |
| Hành vi sử dụng trái phép chất ma túy | Không bị coi là tội phạm | Có thể bị truy cứu hình sự nếu thuộc Điều 256a Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 |
| Mức xử lý | Phạt hành chính 1 – 2 triệu đồng, hoặc cai nghiện bắt buộc | Phạt tù 2–3 năm; tái phạm: 3–5 năm tù |
| Đối tượng áp dụng | Mọi người sử dụng ma túy | Chỉ áp dụng cho nhóm người đã từng cai, điều trị hoặc bị quản lý |
| Cơ sở pháp lý | Điều 23 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, Luật Phòng, chống ma túy | Điều 256a Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2025 |
Lưu ý: Không phải ai sử dụng ma túy cũng bị xử lý hình sự. Chỉ các trường hợp có tiền sử nghiện, từng cai nghiện hoặc điều trị thay thế mà tiếp tục vi phạm mới bị khởi tố.
4. Doanh nghiệp cần làm gì để tránh rủi ro pháp lý liên quan đến người sử dụng ma túy?
Với việc mở rộng trách nhiệm hình sự đối với hành vi sử dụng ma túy, các doanh nghiệp, tổ chức có sử dụng lao động, đặc biệt trong các ngành có yêu cầu nghiêm ngặt như vận tải, xây dựng, hóa chất, dịch vụ bảo vệ, cần:
– Tăng cường kiểm tra nội bộ, tổ chức xét nghiệm ma túy định kỳ cho nhân sự;
– Xây dựng chính sách quản lý nội bộ đối với nhân sự từng cai nghiện, trong đó có quy định rõ về hậu quả pháp lý nếu người lao động sử dụng chất ma túy;
– Thông báo, đào tạo pháp luật hình sự mới cho người lao động để tăng nhận thức;
– Có quy trình phối hợp với cơ quan chức năng khi phát hiện vi phạm;
– Tham vấn luật sư về quy trình xử lý kỷ luật lao động hoặc chấm dứt hợp đồng khi người lao động vi phạm luật ma túy.
Trường hợp có nhân sự thuộc diện đang điều trị thay thế hoặc sau cai nghiện cần có quy trình quản lý chặt chẽ, đảm bảo không để xảy ra vi phạm tái nghiện tại nơi làm việc.
Việc này không chỉ bảo vệ môi trường làm việc an toàn, mà còn giúp doanh nghiệp tránh rủi ro pháp lý và trách nhiệm liên đới nếu có sự cố xảy ra liên quan đến người lao động sử dụng ma túy.
5. Khuyến nghị đối với người đang trong diện điều trị hoặc sau cai nghiện
Người đang trong quá trình điều trị thay thế (methadone, buprenorphine…), người mới hoàn thành cai nghiện hoặc đang bị quản lý sau cai cần nhận thức rõ rằng:
– Bất kỳ hành vi sử dụng lại ma túy nào trong giai đoạn này đều có thể bị phạt tù;
– Tái nghiện không còn là lỗi hành chính – mà là tội phạm hình sự nếu thuộc diện nêu trên;
– Việc tự ý bỏ điều trị hoặc trốn khỏi cơ sở cai nghiện cũng có thể bị xem là tình tiết tăng nặng nếu tái phạm sử dụng.
Và cần lưu ý:
– Không sử dụng lại ma túy trong thời gian đang điều trị hoặc trong 2 năm sau khi hoàn tất điều trị;
– Tuyệt đối không tự ý bỏ thuốc, không trốn khỏi cơ sở cai nghiện, tránh xa các yếu tố nguy cơ;
– Chủ động tham gia các chương trình tư vấn, hỗ trợ phục hồi, hội nhập cộng đồng;
– Tìm đến cơ sở pháp lý hoặc luật sư để hiểu rõ nghĩa vụ và quyền lợi khi thuộc nhóm có nguy cơ cao bị xử lý hình sự;
Đồng thời, gia đình và cộng đồng cần đóng vai trò hỗ trợ, giám sát, động viên để người nghiện có cơ hội phục hồi và tái hòa nhập, không kỳ thị, xa lánh khiến họ dễ tái nghiện và rơi vào vòng xoáy pháp lý mới.
Như vậy, điều 256a không phải là một bản án mặc định, mà là cơ hội để thay đổi nếu người nghiện hợp tác và nỗ lực phục hồi. Việc bổ sung Điều 256a trong Bộ luật Hình sự 2025 đánh dấu một giai đoạn mới trong công cuộc phòng, chống ma túy tại Việt Nam, chuyển hướng từ hỗ trợ sang trách nhiệm pháp lý cá nhân. Nếu như trước đây người tái nghiện chỉ bị đưa đi cai nghiện, thì nay, họ có thể phải đối mặt với mức án tù nếu vi phạm.
Tuy nhiên, quy định này không đánh đồng tất cả người nghiện mà chỉ áp dụng với nhóm có nguy cơ tái nghiện cao và đã từng được hỗ trợ nhưng cố tình vi phạm. Nếu bạn là người trong diện điều trị hoặc đang phục hồi sau cai, hãy tuân thủ nghiêm túc lộ trình. Nếu là doanh nghiệp, hãy cập nhật chính sách nội bộ kịp thời để tránh rủi ro pháp lý.
Trong mọi trường hợp có vướng mắc về quyền, nghĩa vụ, hoặc cần tư vấn phòng ngừa rủi ro hình sự, hãy liên hệ Công ty Luật TNHH Lexconsult & Cộng sự – chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp và cá nhân bằng giải pháp pháp lý hiệu quả, nhân văn và đúng luật.
**Bài viết liên quan:**
– [Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi) 2025: Tác động & giải pháp cho doanh nghiệp]
– [Luật Doanh nghiệp sửa đổi 2025: Siết vốn điều lệ, tăng trách nhiệm pháp lý]
– [Lương hưu theo Luật BHXH 2025: Điều kiện mới, mức hưởng & những lưu ý cần biết]
Công ty Luật TNHH Lexconsult & Cộng sự
Địa chỉ: Tầng 9, Tòa nhà Diamond Plaza, 34 Lê Duẩn, phường Sài Gòn, Tp. Hồ Chí Minh
Điện thoại: 0938 657 775
Email: lawyers@lexconsult.com.vn
Website: www.lexconsult.com.vn – www.lexconsult.vn
